untitled

posted on 03 Jul 2008 10:09 by 007008009
ข้อมูลความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ.) คือ         ข้อมูลในระดับครัวเรือนที่แสดงถึงสภาพความจำเป็นของคนในครัวเรือนในด้านต่าง ๆ เกี่ยวกับคุณภาพชีวิตที่ได้กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำเอาไว้ว่าคนควรจะมีคุณภาพชีวิตในเรื่องนั้น ๆ อย่างไรในช่วงระยะเวลาหนึ่ง เพื่อให้มีชีวิตที่ดีและสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข         เป็นข้อมูลที่สามารถทราบคุณภาพชีวิตของประชาชน (จำนวน 39 ตัวชี้วัด) ได้ในทุกระดับตั้งแต่ระดับครัวเรือน หมู่บ้าน ตำบล อำเภอ จังหวัด ภาค และประเทศ ฉะนั้นจึงเป็นการง่ายที่ผู้บริหารในทุกระดับและผู้ใช้ข้อมูลสามารถทราบปัญหาเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตของประชาชน ในแต่ละพื้นที่ได้อย่างถูกต้อง และสามรถแก้ไขปัญหาได้ตรงกับเป้าหมายอย่างแท้จริง
  • ความเป็นมาปี 2528 คณะรัฐมนตรีเห็นชอบโครงการปีรณรงค์คุณภาพชีวิตและประกาศให้มีปีรณรงค์คุณภาพชีวิตของประชาชนในชาติ (ปรช.) (พ.ศ. 2528 – 2530) โดยใช้ชี้เครื่องชี้วัดความจำเป็นพื้นฐาน 8 หมวด 32 ตัวชี้วัดความเป็นอยู่ไม่ต่ำกว่าระดับใดในช่วงระยะเวลาหนึ่ง ๆ
  • ปี 2531 คณะกรรมการพัฒนาชนบทแห่งชาติ (กชช.) มีมติให้สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ มอบโครงการปีรณรงค์ฯ ให้กระทรวงมหาดไทย โดยกรมการพัฒนาชุมชนเป็นหน่วยงานรับผิดชอบดำเนินงานต่อ ภายใต้ชื่องานว่า “งานพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชนบท (พชช.)” ซึ่งปี 2533 เป็นต้นมามีการจัดเก็บ ประมวลผล และวิเคราะห์ข้อมูล จปฐ. ทุกครัวเรือนทั่วประเทศเป็นประจำทุกปี
  • ปี 2535 มีการปรับปรุงเครื่องชี้วัด จปฐ. เป็น 9 หมวด 37 ตัวชี้วัด เพื่อใช้เก็บข้อมูลในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2635 – 2539)
ปี 2540 มีการปรับปรุงเครื่องชี้วัด จปฐ. เป็น 8 หมวด 39 ตัวชี้วัด เพื่อใช้จัดเก็บข้อมูลในช่วงแผนพัมนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2540 – 2544)หลักการ1.ใช้เครื่องชี้วัดความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ.) เป็นเครื่องมือของกระบวนการเรียนรู้ของประชาชนในหมู่บ้าน เพื่อให้บ้านทราบถึงสภาพความเป็นอยู่ของตนเอง ครอบครัว และชุมชน ว่าบรรลุตามเกณฑ์ความจำเป็นพื้นฐานแล้วหรือไม่          2.ส่งเสริมให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการพัฒนา โดยผ่านกระบวนการ จปฐ. นับตั้งแต่การกำหนดปัญหาความต้องการที่แท้จริงของชุมชน ตลอดจนค้นหาสาเหตุและแนวทางแก้ไขปัญหา โดยใช้ข้อมูล จปฐ. ที่มีอยู่ และการดำเนินงานแก้ไขปัญหาชุมชน ตลอดจนการประเมินผลการดำเนินงานที่ผ่านมา          3.ใช้ข้อมูล จปฐ. เป็นแนวทางในการคัดเลือกโครงการต่าง ๆ ของรัฐให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาที่แท้จริงของชุมชน สามารถใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดได้อย่างทั่วถึง และมีประสิทธิภาพ รวมทั้งมีการประสานระหว่างสาขาในด้านการปฏิบัติมากขึ้นวัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาชนในชนบท สามารถพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของตนเอง และครอบครัวให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างน้อยผ่านเกณฑ์ความจำเป็นพื้นฐาน โดยมีเครื่องชี้วัด จปฐ. เป็นเครื่องมือเครื่องชี้วัดความจำเป็นพื้นฐานกำหนดขึ้นเพื่อใช้ในการชี้วัดว่าคนในแต่ละครัวเรือนควรมีคุณภาพชีวิตขั้นต่ำในเรื่องนั้น ๆ ในห้วงระยะเวลาหนึ่ง (ปกติจะกำหนด 5 ปี ตามระยะเวลาของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ) ตามเกณฑ์ที่กำหนด จึงจะถือว่ามีคุณภาพชีวิตตามเกณฑ์ความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ.)เครื่องชี้วัด จปฐ. ช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2540 – 2544)มีทั้งหมด 8 หมวด 39 ตัวชี้วัด ดังนี้  หมวดที่ 1 สุขภาพดี (ประชาชนมีสุขภาพอนามัยดี)1. หญิงตั้งครรภ์ได้รับการดูแลก่อนคลอด และฉีดวัคซีนครบ2. หญิงตั้งครรภ์ได้รับการทำคลอด และการดูแลหลังคลอด 3. หญิงตั้งครรภ์ได้กินอาหารอย่างเหมาะสม และเพียงพอ ซึ่งมีผลทำให้เด็กแรกเกิดมีน้ำหนักไม่ต่ำกว่า 2,5000 กรัม4. เด็กแรกเกิดได้กินนมแม่อย่างเดียวอย่างน้อย 4 เดือนแรกติดต่อกัน5. เด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี ได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคครบ6. เด็กแรกเกิดถึง 5 ปี ได้กินอาหารอย่างเหมาะสมและเพียงพอ7. เด็กอายุ 6-15 ปี ได้กินอาหารถูกต้องครบถ้วน
8. เด็กอายุ 6-12 ปี ได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคครบ
9. ครัวเรือนไม่กินอาหารประเภทเนื้อสัตว์ที่ไม่ทำให้สุกด้วยความร้อน
10. ครัวเรือนมีการบริโภคเกลือไอโอดีน
11. ครัวเรือนได้กินอาหารควบคุมที่มีตรา อย.
12. ครัวเรือนมีความรู้ในการใช้ยาที่ถูกต้องเหมาะสม
หมวดที่ 2 มีบ้านอาศัย (ประชาชนมีที่อยู่อาศัยและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม)
13. ครัวเรือนมีที่อยู่อาศัยที่มีสภาพคงทนถาวรอย่างน้อย 5 ปี
14. ครัวเรือนมีและใช้ส้วมถูกหลักสุขาภิบาล
15. ครัวเรือนมีน้ำสะอาดบริโภคเพียงพอตลอดปี 5 ลิตรต่อคนต่อวัน
16. ครัวเรือนจัดบ้านเรือนเป็นระเบียบถูกสุขลักษณะ
17. ครัวเรือนไม่ถูกรบกวนจากเสียง ความสั่นสะเทือน ฝุ่นละออง กลิ่นเหม็น หรือมลพิษทางอากาศ น้ำเสีย ขยะ และสารพิษ
หมวดที่ 3 ศึกษาถ้วนทั่ว (ประชาชนเข้าถึงบริการสังคมขั้นพื้นฐานที่จำเป็นแก่การดำรงชีวิต)
18. เด็กอายุ 2-5 ปี ได้รับบริการเลี้ยงดูที่ถูกต้อง
19. เด็กที่มีอายุครบตามเกณฑ์ได้เข้าเรียนการศึกษาภาคบังคับ
20. เด็กที่จบการศึกษาภาคบังคับได้เข้าศึกษาต่อในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นหรือเทียบเท่า
21. เด็กที่จบการศึกษาภาคบังคับและไม่ได้ศึกษาต่อ ได้รับการฝึกอบรมด้านอาชีพต่าง ๆ
22. คนในครัวเรือนอายุ 14-50 ปี อ่านและเขียนภาษาไทยได้
23. ครัวเรือนได้รับรู้ข่าวสารที่เป็นประโยชน์อย่างน้อยสัปดาห์ละ 3 ครั้ง
24.ครัวเรือนมีความรู้เกี่ยวกับโรคเอดส์
หมวดที่ 4 ครอบครัวสุขสบาย
25. คู่สมรสที่ภรรยาอายุ 15-44 ปี ใช้บริการคุมกำเนิด
26. ครอบครัวมีความอบอุ่น
27. ครัวเรือนมีความปลอดภัยจากอุบัติภัย และมีการป้องกัน
28.ครัวเรือนมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน
หมวดที่ 5 รายได้มาก (ประชาชนมีการประกอบอาชีพ และมีรายได้พอเพียงต่อการ ดำรงชีวิต)
29. ครัวเรือนมีรายได้เฉลี่ยไม่ต่ำกว่าคนละ 20,000 บาทต่อปี
หมวดที่ 6 อยากร่วมพัฒนา (ประชาชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาความเป็นอยู่และ กำหนดชีวิตของตนเอง และชุมชน)
30. ครัวเรือนเป็นสมาชิกกลุ่มที่ตั้งขึ้นในหมู่บ้าน ตำบล
31. คนในครัวเรือนไปใช้สิทธิเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตย
32. ครัวเรือนได้เข้าร่วมกิจกรรมในการบำรุงรักษาสาธารณสมบัติ
หมวดที่ 7 พาสู่คุณธรรม (ประชาชนมีการพัฒนาจิตใจของตนเองได้ดีขึ้น)
33. ครัวเรือนปฏิบัติกิจกรรมทางศาสนาอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง
34. คนในครัวเรือนไม่ติดสุรา
35. คนในครัวเรือนไม่ติดบุหรี่
36. ครัวเรือนเข้าร่วมกิจกรรมตามประเพณี ศิลปวัฒนธรรมในท้องถิ่น
37. คนสูงอายุ และคนพิการได้รับการดูแล
หมวดที่ 8 บำรุงสิ่งแวดล้อม (ประชาชนมีจิตสำนึก และร่วมกันอนุรักษ์ ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม)
38. ครัวเรือนได้ร่วมทำกิจกรรมเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
39. ครัวเรือนได้ร่วมทำกิจกรรมการป้องกัน และควบคุมสิ่งแวดล้อม
 
แบบสอบถาม จปฐ. ที่ใช้เก็บข้อมูล
 
มีทั้งหมด 4 รายการ 1.แบบสอบถามข้อมูลความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ. 1)
2. แบบประมวลผล และเทียบเป้าหมายข้อมูลความจำเป็นพื้นฐานของครัวเรือนรายหมู่บ้าน (จปฐ. 2)
3. สมุดแสดงความก้าวหน้าในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของสมาชิกในครัวเรือน (สมุดสรุป จปฐ. 1)
4. แบบแสดงความก้าวหน้าในการพัฒนาคุณภาพชีวิต (แผ่นโปสเตอร์สรุป จปฐ. 2)          แบบ จปฐ. 1 เป็นแบบสอบถามในระดับครัวเรือน ประกอบด้วยคำถาม 8 หมวด 39 ตัวชี้วัด ใช้จัดเก็บข้อมูลครัวเรือนละ 1 เล่ม โดยคณะกรรมการหมู่บ้าน หัวหน้าคุ้ม ผู้นำชุมชน หรืออาสาสมัคร เป็นผู้สัมภาษณ์/สอบถามข้อมูลจากหัวหน้าครัวเรือนและสมาชิก (1 เล่ม ใช้จัดเก็บข้อมูลได้ 5 ปี ตั้งแต่ปี 2540 – 2544)         แบบ จปฐ. 2 ใช้สำหรับสรุปรวบรวมข้อมูลจากแบบ จปฐ. 1 ของทุกครัวเรือนทั้งหมู่บ้าน โดย กม. และ คปต. ใช้หมู่บ้านละ 2 เล่มต่อปี (เก็บไว้ที่ศูนย์ข้อมูลระดับตำบล แล้วส่งให้จังหวัดเพื่อบันทึกเข้าเครื่องคอมพิวเตอร์)         สมุดสรุป จปฐ. 1 ใช้สำหรับสรุปข้อมูลจาก จปฐ. 1 แล้วมอบให้ทุกครัวเรือน ๆ ละ 1 เล่ม เพื่อให้ครัวเรือนได้รับทราบความก้าวหน้าในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเอง จะได้ช่วยกันแก้ไขปัญหาของตัวชี้วัดที่ตกเกณฑ์ให้ดียิ่งขึ้นในปีถัดไป (1 เล่ม กรอกข้อมูลได้ 5 ปี ตั้งแต่ปี 2540 – 2544)         แผ่นโปสเตอร์สรุป จปฐ. 2 ใช้สำหรับลอกข้อมูลจาก จปฐ. 2 แล้วนำไปติดไว้ที่หมู่บ้าน เพื่อให้ประชาชนได้รับรู้ปัญหาที่ต้องแก้ไขร่วมกัน ใช้หมู่บ้านละ 1 แผ่น (1 แผ่นกรอกข้อมูลได้ 5 ปี ตั้งแต่ปี 2540 – 2544)
        วิธีการและขั้นตอนการจัดเก็บข้อมูล   
         1.ส่วนกลางดำเนินการประชุม ชี้แจงวิธีการและขั้นตอนการจัดเก็บข้อมูล จปฐ. แก่จังหวัด จังหวัดจัดประชุมชี้แจงแก่เจ้าหน้าที่ระดับอำเภอ อำเภอประชุมชี้แจงแก่คณะทำงานสนับสนุนการปฏิบัติการพัฒนาชนบทระดับตำบล (คปต.) คปต. ประชุมชี้แจงแก่คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) และผู้นำกลุ่มองค์กรต่าง ๆ ของทุกหมู่บ้านในตำบล          2.คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) รับผิดชอบในการจัดเก็บข้อมูล จปฐ. 1 โดยอาจมอบหมายให้ผู้นำกลุ่มองค์กรต่าง ๆ เช่น อช. อสม. กพสม. หัวหน้าคุ้ม กลุ่มเยาวชน กลุ่มอาชีพต่าง ๆ ฯลฯ เป็นผู้จัดเก็บข้อมูล จปฐ. รายครัวเรือน โดยใช้แบบสอบถาม จปฐ. 1 สัมภาษณ์หัวหน้าครัวเรือนและสมาชิก          3.ผู้สัมภาษณ์จะสอบถามข้อคำถามทุกข้อโดยตรงจากหัวหน้าครัวเรือน และสมาชิกเพื่อให้เกิดการเรียนรู้ ในกรณีที่ไม่สามารถตอบคำถามได้ ให้สอบถามจากแหล่งข้อมูลอื่น ๆ เช่น เจ้าหน้าที่สาธารณสุขตำบล ครูเกษตรตำบล หรือพัฒนากร เป็นต้น          4.กม. และ คปต. ร่วมกันดำเนินการจัดทำแบบ จปฐ. 2 โดยสรุปรวบรวมข้อมูลจาก จปฐ. 1 ของทุกครัวเรือนเป็นข้อมูลรวมของหมู่บ้าน และคิดคำนวณเป็นค่าร้อยละทุกข้อ รวมทั้งนำมาเทียบกับเป้าหมายที่กำหนด ซึ่งจะทำให้ทราบว่าหมู่บ้านมีเครื่องชี้วัด จปฐ. บรรลุเป้าหมายและไม่บรรลุเป้าหมายกี่ตัวชี้วัด และในแต่ละตัวชี้วัดมีจำนวนที่ต้องแก้ไขทั้งหมดเท่าไร          5.กม. และ คปต. ลอกข้อมูลจากแบบ จปฐ.2 ลงในแบบแสดงความก้าวหน้าในการพัฒนาคุณภาพชีวิต (แผ่นโปสเตอร์สรุป จปฐ.2) แล้วนำไปติดไว้ที่ชุมชนของหมู่บ้าน เพื่อให้ประชาชนได้รับรู้ปัญหาที่ต้องแก้ไขร่วมกัน.

         6.ผู้จัดเก็บข้อมูลร่วมกันกม.และคปต.ลอกข้อมูลจากแบบจปฐ.1ลงในสมุดแสดงความก้าวหน้าในการพัฒนาคุณภาพชีวิต
ของสมาชิกในครัวเรือน (สมุดสรุป จปฐ.1) แล้วนำไปมอบให้หัวหน้าครัวเรือนเพื่อรับทราบปัญหาที่ควรได้รับการแก้ไข
รวมทั้งเก็บรักษาไว้เพื่อกรอกข้อมูลในปีต่อ ๆ ไปด้วย